Kısa cevap
Dosyalar şifrelendiyse, bilgisayarı hemen ağdan ve internetten ayırın, fidye ödemeyin ve hiçbir şeyi silmeyin. Kanıtları (fidye notu, şifrelenmiş dosyalar) saklayın, yedeği kontrol edin ve başka bir temiz bilgisayardan tarama başlatın. Birden fazla cihaz veya sunucu etkilendiyse çalışmayı durdurun ve BT desteğini arayın.
Sorun nasıl anlaşılır
- Dosyaların alışılmadık uzantıları var (ör. .locked, .enc, .crypt) ve açılamıyor
- Masaüstünde veya klasörlerde fidye ödeme talimatı içeren bir metin dosyası beliriyor
- Ekran arka planı bir uyarı mesajına dönüştürülmüş
- Bilgisayar yavaşladı ve antivirüs bir tehdit bildiriyor veya devre dışı bırakılmış
- Ağ sürücüleri ve paylaşılan klasörler de etkilenmiş
En yaygın nedenler
Kötü amaçlı ek içeren kimlik avı e-postası
En yaygın bulaşma yolu, bir eki (ZIP, makrolu belge) açmak veya sahte bir iletideki bağlantıya tıklamaktır. Fidye yazılımı, kullanıcı çalıştırmaya izin verdiğinde etkinleşir.
Yazılım veya sistemdeki güvenlik açığı
Güncellenmemiş bir işletim sistemi, tarayıcı veya uygulama, fidye yazılımının otomatik olarak indirilip çalıştırılması için kullanılabilir. Düzenli güncelleme bu riski azaltır.
Zayıf parolalar ve RDP erişimi
Saldırganlar genellikle uzak erişim (RDP) veya ağdaki paylaşılan klasörler için parolaları tahmin eder. Bir kez girdiklerinde şifrelemeyi diğer cihazlara yayarlar.
Korumasız taşınabilir medya
USB bellekler ve harici diskler, fidye yazılımını enfekte bir bilgisayardan taşıyabilir. Böyle bir medyanın temiz bir bilgisayara takılması enfeksiyonu yeniden başlatır.
Adım adım çözüm
- 1
Bilgisayarı ağdan ve internetten ayırın
Hemen ağ kablosunu çekin ve Wi-Fi'yi kapatın (Windows 11'de:
Ayarlar > Ağ ve internet > Wi-Fianahtarını kapatın; Windows 10'da:Ayarlar > Ağ ve internet > Wi-Fi). Bu, paylaşılan klasörlere ve diğer bilgisayarlara yayılmasını önler. Şifrelemenin bitip bitmediğinden emin değilseniz bilgisayarı kapatmayın, çünkü kanıtlar kaybolabilir. - 2
Fidye ödemeyin ve dosyaları silmeyin
Ödeme yapmak verilerin geri geleceğini garanti etmez ve saldırganları teşvik eder. Fidye notunu (metin dosyası, arka plan) saklayın ve doğrulanmış bir aracınız yoksa dosyaları kendi başınıza şifresini çözmeye çalışmayın. Yalnızca bir BT uzmanı güvenli olduğunu söylerse silin.
- 3
Kanıtları saklayın ve zamanı kaydedin
Fidye notunun ekran görüntüsünü alın ve sorunu ne zaman fark ettiğinizi yazın. Birkaç şifrelenmiş dosyayı ve talimat metin dosyasını hemen çıkaracağınız ve daha sonra tarama yapmadan diğer bilgisayarlara takmayacağınız ayrı bir USB'ye kopyalayın. Bu veriler fidye yazılımının türünü belirlemeye ve olası kurtarmaya yardımcı olur.
- 4
Yedeğiniz olup olmadığını kontrol edin
Harici bir diskiniz veya ağ yedeğiniz varsa, bunu enfekte bilgisayara bağlamayın. Yedeği başka bir temiz bilgisayardan kontrol edin. Yedek, enfeksiyon sırasında bağlıysa o da şifrelenmiş olabilir, bu nedenle potansiyel olarak enfekte olarak değerlendirin.
- 5
Başka bir bilgisayardan tarama başlatın
Nasıl yapacağınızı biliyorsanız, önyüklenebilir bir USB'den doğrulanmış bir antivirüs kullanın. Çıkarılan sabit diski yazma koruması olmadan doğrudan temiz bir bilgisayara bağlamayın. Tam tarama başlatın, ancak şifrelenmiş dosyaları açmayın. Nasıl yapacağınızdan emin değilseniz bu adımı atlayın ve bir uzmana başvurun.
- 6
Parolaları temiz bir cihazdan değiştirin
Başka bir temiz bilgisayardan veya telefondan e-posta, bankacılık ve diğer önemli hesapların parolalarını değiştirin. Mümkünse iki faktörlü kimlik doğrulamayı etkinleştirin. Hesaplara giriş yapmak için enfekte bilgisayarı kullanmayın.
- 7
Yetkilileri bilgilendirin ve sakin olun
Bir iş ortamıysa, BT departmanını ve yönetimi bilgilendirin. Sırbistan'da İçişleri Bakanlığı'na ve Ulusal CERT'e (CERT.RS) başvurabilirsiniz. Durum stabilize olana kadar saldırı ayrıntılarını kamuya açıklamayın.
Hiçbir şey işe yaramazsa: kurtarma ve uzman yardımı
Yedeğiniz yoksa ve dosyalar kalıcı olarak şifrelendiyse, bunları doğaçlama araçlarla "onarmaya" çalışmayın. Fidye yazılımının türünü belirlemek için şifrelenmiş bir dosya örneğini ve fidye notunu gönderebileceğiniz genel veritabanları (ör. ID Ransomware) vardır. Bazı eski türler için antivirüs üreticilerinin yayınladığı ücretsiz şifre çözme araçları vardır, ancak yeni sürümler için nadiren bulunur. Birden fazla bilgisayar veya sunucu etkilendiyse tüm ağı internetten ayırın ve BT desteğini arayın. Kurtarmadan sonra mutlaka temiz bir sistem kurulumu yapın (öncesinde yalnızca doğrulanmış verileri yedekleyin, çünkü kurulum diski siler), tüm parolaları değiştirin ve 3-2-1 kuralına göre düzenli yedekleme oluşturun (üç kopya, iki ortam, biri konum dışında).
Tekrarlanmaması için
- Düzenli yedekleme yapın ve yedeği bilgisayardan ayrı tutun (kapalı harici disk veya sürümlemeli bulut)
- Windows'u desteklenen bir sürüme, macOS'u, tarayıcıyı ve uygulamaları güncellemeler çıkar çıkmaz güncelleyin
- Beklenmedik iletilerdeki ekleri ve bağlantıları açmayın, tanıdık gibi görünseler bile
- İki faktörlü kimlik doğrulamayı etkinleştirin ve güçlü, benzersiz parolalar kullanın
Ne zaman uzmana başvurmalı
Birden fazla cihaz, sunucu veya tüm iş ağı enfekte olduysa ya da doğrulanmış bir yedeğiniz yoksa, sorunu kendi başınıza çözmeye çalışmadan önce BT desteğini arayın. Uzman enfeksiyonu izole edebilir, hasarı değerlendirebilir ve verileri güvenli bir şekilde geri yükleyebilir.
BT altyapı bakımı · Sunucular, ağlar, yedekleme, güvenlik ve yardım masasıSık sorulan sorular
Dosyaları geri almak için fidye ödemeli miyim?
Önerilmez. Ödeme yapmak doğru dosyaları alacağınızı garanti etmez ve sizi gelecekteki saldırılar için hedef olarak işaretleyebilir. Bunun yerine kanıtları saklayın ve yedeği kontrol edin.
Dosyaların şifresini kendim çözebilir miyim?
Nadir durumlarda, bilinen eski fidye yazılımı türleri için ücretsiz araçlar vardır. Yeni enfeksiyonların çoğu için genel bir çözüm yoktur. Önce fidye yazılımının türünü belirleyin (ör. ID Ransomware aracılığıyla) ve önceden ödeme yapmayın.
Fidye yazılımı ağ sürücüsünü etkilediyse ne olur?
Ağ sürücüsünü hemen kapatın veya enfekte bilgisayardan paylaşımı durdurun. Mümkünse sunucuyu da ağdan ayırın, ancak uzman tavsiyesi olmadan kapatmayın. Diğer kullanıcılara yayılma riski yüksek olduğu için bir BT uzmanına başvurun.